Mỗi khi một nghệ sĩ trẻ Việt Nam tạo ra một sản phẩm gây tiếng vang, những tranh luận về ảnh hưởng, cảm hứng hay sự tương đồng trong nghệ thuật lại xuất hiện. Tranh luận là điều cần thiết cho sự phát triển của nghệ thuật. Nhưng đôi khi, giữa những cuộc truy tìm xem một hình ảnh giống ai, một ý tưởng bắt nguồn từ đâu, chúng ta vô tình bỏ quên một câu chuyện lớn hơn: ngày càng có nhiều nghệ sĩ trẻ đang mang bản sắc văn hóa Việt Nam ra thế giới bằng chính ngôn ngữ sáng tạo của thời đại mình.
Không ai sáng tạo một mình
Nếu ai đó đưa một phần tác phẩm của bạn vào tác phẩm của họ, bạn có quyền cần một lời giải thích.
Đó là nguyên tắc của quyền tác giả.
Nhưng nghệ thuật chưa bao giờ chỉ là câu chuyện của một cá nhân.
Mỗi nghệ sĩ đều lớn lên từ một dòng chảy văn hóa đã tồn tại trước khi họ cất tiếng nói đầu tiên. Họ được nuôi dưỡng bằng ngôn ngữ mẹ đẻ, bằng lịch sử dân tộc, bằng ký ức tập thể, bằng những biểu tượng văn hóa, những giá trị thẩm mỹ và cả những vui buồn của cộng đồng nơi mình sinh ra.
Nói cách khác, trước khi trở thành chủ sở hữu của một tác phẩm, người nghệ sĩ đã là người thừa kế của cả một nền văn hóa.
Và di sản ấy được trao cho họ gần như miễn phí.
Kho tàng “miễn phí bản quyền” lớn nhất thuộc về dân tộc
Có lẽ không tồn tại kho tư liệu sáng tạo nào lớn hơn kho tàng văn hóa dân tộc.
Từ truyền thuyết, ca dao, dân ca, kiến trúc, mỹ thuật dân gian đến những giá trị tinh thần được tích lũy qua hàng nghìn năm lịch sử, tất cả đều trở thành nguồn cảm hứng vô tận cho nhiều thế hệ nghệ sĩ.
Không ai phải trả tiền bản quyền để được yêu tiếng Việt.
Không ai phải xin giấy phép để tự hào về hình tượng Chim Lạc, trống đồng hay những giá trị văn hóa đã ăn sâu vào tâm thức cộng đồng.
Mỗi nghệ sĩ trẻ hôm nay đều đang được thừa hưởng một gia tài khổng lồ mà biết bao thế hệ đã cùng nhau xây dựng.
Bởi vậy, điều dân tộc cần không phải là những lời giải thích dài dòng về việc người nghệ sĩ đã sử dụng chất liệu văn hóa như thế nào.
Điều dân tộc cần là sự biết ơn.
Một sự biết ơn được thể hiện bằng thái độ trân trọng đối với những giá trị đã làm nên mình.
Thế hệ nghệ sĩ trẻ đang làm điều mà nhiều thế hệ từng mong muốn
Trong nhiều thập kỷ, Việt Nam luôn mong muốn có thêm những gương mặt đủ sức đưa văn hóa dân tộc bước ra sân khấu toàn cầu.
Ngày nay, điều đó đang dần trở thành hiện thực.
Âm nhạc Việt Nam xuất hiện nhiều hơn trên các bảng xếp hạng quốc tế.
Những hình ảnh mang bản sắc Việt Nam xuất hiện trong các MV được hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu người theo dõi.
Các nghệ sĩ trẻ đang chủ động đưa chất liệu dân tộc vào những sản phẩm hiện đại thay vì chỉ sao chép hoàn toàn các mô hình nước ngoài.
Họ kể những câu chuyện Việt Nam bằng ngôn ngữ toàn cầu.
Đó không phải là con đường dễ dàng.
Bởi khi bước ra thế giới, họ vừa phải đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, vừa phải giữ được bản sắc riêng. Chỉ cần nghiêng quá nhiều về một phía, sản phẩm có thể mất đi giá trị vốn có.
Đừng chỉ nhìn vào sự tương đồng, hãy nhìn vào giá trị họ mang lại
Trong thời đại số, việc tìm ra những điểm giống nhau giữa các tác phẩm trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết.
Nhưng nghệ thuật không chỉ được đánh giá bằng phép đối chiếu từng khung hình hay từng chi tiết riêng lẻ.
Điều quan trọng hơn là tác phẩm đó đang kể câu chuyện gì, đang đóng góp điều gì và đang đưa hình ảnh đất nước đi xa đến đâu.
Nếu một nghệ sĩ trẻ sử dụng tài năng, nguồn lực và danh tiếng của mình để đưa những biểu tượng văn hóa Việt Nam đến với công chúng toàn cầu, đó là một nỗ lực đáng được ghi nhận.
Điều đó không có nghĩa họ miễn nhiễm với phê bình.
Nhưng phê bình nên hướng đến việc giúp nghệ thuật phát triển, thay vì vô tình tạo ra tâm lý e ngại đối với những người đang cố gắng mang bản sắc Việt Nam ra thế giới.
Khi lòng biết ơn được thể hiện bằng hành động
Dân tộc không cần những lời tuyên ngôn hoa mỹ.
Dân tộc cũng không cần nghệ sĩ phải liên tục chứng minh lòng yêu nước hay tình yêu văn hóa của mình.
Bởi những điều ấy vốn thuộc về tâm thức.
Vô hình nhưng hiện hữu.
Khi một nghệ sĩ lựa chọn đưa hình ảnh quê hương vào tác phẩm.
Khi họ dành nguồn lực để kể những câu chuyện mang màu sắc Việt Nam.
Khi họ giúp hàng triệu khán giả quốc tế biết đến những biểu tượng văn hóa của đất nước.
Đó đã là một cách thể hiện lòng biết ơn.
Có thể tác phẩm chưa hoàn hảo.
Có thể vẫn còn những tranh luận.
Nhưng nếu nhìn từ một hành trình dài hơn, thế hệ nghệ sĩ trẻ hôm nay đang làm một công việc có ý nghĩa đặc biệt: biến những giá trị văn hóa tưởng như quen thuộc trong đời sống người Việt thành tài sản mềm của quốc gia trên bản đồ thế giới.
Và trong hành trình ấy, có lẽ điều họ cần nhất không chỉ là những câu hỏi, mà còn là sự thấu hiểu và niềm tin từ chính cộng đồng đã nuôi dưỡng nên họ.
