Từ tháng 7.2026, Luật Phòng bệnh sẽ có hiệu lực tại Việt Nam, mở ra cách tiếp cận mới trong chăm sóc sức khỏe với trọng tâm là phòng ngừa từ sớm thay vì chỉ điều trị khi bệnh xuất hiện. Trong xu hướng đó, dinh dưỡng được xem là một trong những nền tảng quan trọng góp phần vào việc phòng bệnh chủ động và sống khỏe của người Việt.
Bệnh không lây nhiễm ngày càng trẻ hóa: Thách thức lớn cho cộng đồng
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), các bệnh không lây nhiễm hiện là nguyên nhân gây ra khoảng 43 triệu ca tử vong mỗi năm trên toàn cầu. Đáng chú ý, có khoảng 18 triệu người tử vong trước tuổi 70 do các bệnh này, cho thấy nhóm bệnh vốn được xem là của tuổi già đang ngày càng ảnh hưởng tới nhóm dân số trẻ hơn.(1)
Tại Việt Nam, theo WHO một phần tư người trưởng thành bị tăng huyết áp; tỷ lệ tăng huyết áp năm 2015 là 18,9% và tăng lên 26,2% năm 2021; dân số trong độ tuổi 50–69 và những người sống ở khu vực thành thị có tỷ lệ tăng huyết áp tăng nhanh hơn so với nhóm dân số trẻ hơn và những người sống ở nông thôn (2). Tăng huyết áp là một trong những yếu tố quan trọng nhất của bệnh tim mạch, đột quỵ và tử vong sớm.
Tỷ lệ người trưởng thành có tăng glucose máu hoặc đang điều trị đái tháo đường trong năm 2021 đã tăng khoảng 1,7 lần (từ 4,1% năm 2015 lên 7,1% năm 2021), đặc biệt rõ ở nhóm tuổi 50–69, với tỷ lệ tăng từ 7,7% lên 13,4% (2). Riêng số ca ung thư năm 2022, ghi nhận khoảng 180.480 ca ung thư mắc mới và hơn 120.000 trường hợp tử vong do ung thư mỗi năm.
Các chuyên gia nhận định quá trình đô thị hóa cùng nhịp sống hiện đại đang làm thay đổi đáng kể thói quen sinh hoạt và ăn uống của người dân. Thực phẩm siêu chế biến sẵn ngày càng phổ biến, trong khi sản phẩm từ tự nhiên như đậu nành và các loại hạt, rau xanh, trái cây và chất xơ trong khẩu phần ăn chưa được chú trọng đúng mức. Bên cạnh đó, căng thẳng kéo dài, ít vận động và áp lực công việc cũng là những yếu tố làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh ở người trẻ.
Chủ động lựa chọn dinh dưỡng lành mạnh là nền tảng để bảo vệ sức khỏe dài lâu.
Từ điều trị sang phòng bệnh: Xu hướng được quan tâm hơn bao giờ hết
Trước áp lực bệnh tật cùng chi phí điều trị không ngừng tăng cao, xu hướng chăm sóc sức khỏe chủ động đang nhận được nhiều sự quan tâm hơn bao giờ hết.
Nhiều chuyên gia cho rằng phòng bệnh hiệu quả không chỉ đến từ việc tập luyện thể thao hay khám sức khỏe định kỳ mà còn bắt đầu từ những lựa chọn trong sinh hoạt và dinh dưỡng hằng ngày. Việc duy trì chế độ ăn cân bằng, ngủ đủ giấc, kiểm soát căng thẳng và vận động thường xuyên được xem là những nền tảng quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh không lây nhiễm.
Xu hướng này cũng đang được phản ánh trong định hướng chính sách y tế tại Việt Nam. Từ tháng 7/2026, Luật Phòng bệnh sẽ có hiệu lực với kỳ vọng góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về quản lý sức khỏe, kiểm soát các yếu tố nguy cơ và xây dựng lối sống lành mạnh nhằm giảm gánh nặng bệnh tật trong tương lai.
Bên cạnh chế độ dinh dưỡng phù hợp, việc duy trì lối sống lành manh là cách phòng bệnh hiệu quả.
Dinh dưỡng thực vật góp vào phần sống khỏe chủ động
Theo khuyến nghị của WHO, một chế độ ăn lành mạnh nên ưu tiên các thực phẩm có nguồn gốc thực vật như các loại đậu, hạt, ngũ cốc dinh dưỡng, rau củ, trái cây… nhằm hỗ trợ sức khỏe tổng thể và đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của cơ thể.(3)
Bên cạnh đó, nội dung “10 lời khuyên dinh dưỡng hợp lý đến năm 2030” được Bộ Y tế ban hành ngày 29/11/2024, theo Quyết định số 3594/QĐ-BYT cũng nhấn mạnh nguyên tắc ăn đủ, cân đối và đa dạng các nhóm thực phẩm hằng ngày, trong đó cần phối hợp hài hòa giữa thực phẩm có nguồn gốc động vật và thực vật. Các nghiên cứu gần đây cho thấy việc gia tăng tỷ lệ thực phẩm có nguồn gốc thực vật trong khẩu phần ăn có thể mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe tim mạch và chuyển hóa. Trong số đó, các loại đậu và hạt nhận được nhiều sự quan tâm nhờ cung cấp đạm thực vật, chất xơ cùng nhiều dưỡng chất có lợi.
Đặc biệt, đậu nành là một trong số ít nguồn đạm thực vật hoàn chỉnh, chứa đầy đủ các axit amin thiết yếu cho cơ thể. Một nghiên cứu được công bố gần đây cho thấy việc tiêu thụ đậu nành và các loại đậu hằng ngày có liên quan đến việc giảm nguy cơ tăng huyết áp khoảng 30% (4). Trong khi đó, các nhà nghiên cứu của Đại học Harvard cho biết nhóm thực phẩm này giàu chất xơ, chất đạm và chất chống oxy hóa, có thể góp phần hỗ trợ sức khỏe tim mạch, giảm nguy cơ bệnh mạch vành và đột quỵ.(5)
Giàu đạm thực vật, chất xơ và chất béo lành mạnh, đậu nành kết hợp cùng các loại hạt sẽ tạo nên lá chắn vững chắc cho tim mạch, xương khớp và đường huyết.
Nâng cao nhận thức dinh dưỡng cộng đồng
Cùng với sự quan tâm ngày càng lớn đối với sức khỏe, người dân hiện nay có thể tiếp cận một lượng lớn thông tin về dinh dưỡng từ nhiều nguồn khác nhau. Tuy nhiên, không phải thông tin nào cũng được kiểm chứng đầy đủ về mặt khoa học. Thực tế, vẫn tồn tại nhiều quan điểm khác nhau xoay quanh vai trò của đạm thực vật, đậu nành hay các loại hạt trong chế độ ăn uống hằng ngày, khiến không ít người tiêu dùng gặp khó khăn trong việc lựa chọn và áp dụng.
Trong bối cảnh đó, nhu cầu tiếp cận các thông tin chính thống, dựa trên bằng chứng khoa học ngày càng trở nên cần thiết. Bên cạnh các hoạt động truyền thông sức khỏe, các diễn đàn và hội thảo khoa học được xem là cầu nối quan trọng giữa giới chuyên môn và cộng đồng, góp phần giúp người dân hiểu đúng và đầy đủ hơn về dinh dưỡng.
Chính vì vậy, Viện Dinh dưỡng Quốc gia đồng hành cùng Trung tâm nghiên cứu ứng dụng đậu nành Vinasoy và Hội Giống cây trồng Việt Nam dự kiến tổ chức hội thảo khoa học “Vai trò của dưỡng chất từ đậu nành và các loại hạt đối với sức khỏe và phòng chống bệnh không lây nhiễm” với sự tham gia của các chuyên gia dinh dưỡng, nhà khoa học hàng đầu hiện nay. Chương trình sẽ cập nhật những nghiên cứu và bằng chứng khoa học mới nhất liên quan đến đậu nành, các loại hạt và dinh dưỡng thực vật, đồng thời thúc đẩy trao đổi chuyên môn và lan tỏa kiến thức dinh dưỡng đến cộng đồng.
Thông qua những chia sẻ từ giới chuyên môn, hội thảo được kỳ vọng sẽ góp phần giúp người dân có thêm cơ sở khoa học để đưa ra các lựa chọn dinh dưỡng phù hợp, hướng tới lối sống khỏe mạnh và bền vững.
Nguồn thông tin:
(1) https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/noncommunicable-diseases
(2) WHO, Việt nam Điều tra quốc gia các yếu tố nguy cơ bệnh không lây nhiễm tại Việt Nam, 2021. 2023.
(4) https://www.verywellhealth.com/eating-legumes-and-soy-daily-can-lower-blood-pressure-risk-11972493
(5) https://www.health.harvard.edu/heart-health/heart-healthy-foods-what-to-eat-and-what-to-avoid?
